Opowieść, zapisana przez Simona Hüttela - malarza, miejskiego kronikarza z Trutnova, oraz w gruncie rzeczy człowieka renesansu, dała początek dziejom Janských Lázních, nam znanych jako Jańskie Łaźnie, Niemcom zaś jako Johannisbad. To tam bije Źródło Jana - Janův Pramen, tam leczono paraliż dziecięcy znany nam pod budzącą grozę nazwą polio, wreszcie - tam, w 1925 r., odbyły się pierwsze mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym.

Dziś zabieram Was w podróż do miejsca, które niezwykłe jest przede wszystkim dlatego, że do złudzenia przypomina sanatorium, do którego przybył Hans Castorp w Czarodziejskiej Górze Tomasza Manna - jak wiecie, jednej z najważniejszych dla mnie powieści. Nie gentryfikujące się na potęgę i coraz bardziej zmieniające się w symulakrę Sokołowsko, nie niedoceniany, choć przepiękny Świeradów Zdrój, tylko właśnie Janské Lázně mam przed oczami za każdym razem, gdy wracam do tej książki. W dzisiejszym tekście nie będzie dokładnej mapki z trasą - Janské Lázně są tak nieduże, że swobodnie poradzicie sobie z wędrówką bez żadnych wskazówek. Nie można się w nich zgubić - warto natomiast poświęcić im czas, bez konieczności podążania za jakimkolwiek przewodnikiem. Zapraszam!

Read more

Przyznam szczerze, że trochę nadal trudno mi uwierzyć w to, jak ogromnie wiele dobrych słów, życzliwości i ciepłych emocji spłynęło do mnie od Was po pierwszym Bedekerze, który naprawdę pisałam z drżeniem serca i strachem - czy Wam się spodoba? Czy zechcecie przeczytać? Czy będziecie czekać na kolejny? Jestem przemiło zaskoczona. Dziękuję!

Dziękuję również za dobre przyjęcie pierwszego Okruchowego przewodnika - seria Zapiski z podróży to dostępne wyłącznie dla Okruchowych Mecenasów teksty, w których wspólnie odwiedzamy miejsca niezwykłe. Pierwszy z nich poświęcony jest nieistniejącej wsi sudeckiej Rothflössel (Czerwony Strumień). W Zapiskach z podróży zwiedzamy razem; prowadzę Was szlakiem, który sama przeszłam, pokazuję Wam to, na co warto zwrócić uwagę i opowiadam, dlaczego tam, dokąd się udajemy, warto się zatrzymać. Nie znajdziecie tych treści w popularnych przewodnikach turystycznych, ani na internetowych blogach - są tylko tu, dla Was. Może kiedyś przerodzą się w książkę? Taką papierową, którą będziecie mogli zabrać ze sobą w podróż, po której będziecie mogli kreślić, zaznaczać, a na marginesach robić notatki? Chciałabym.

Na Spotify, Apple Podcasts i YouTube można odsłuchać pierwszego po bardzo długiej przerwie odcinka Programu Nocnego, który jest zapisem spotkania LIVE, które zorganizowałam dla Okruchowej społeczności 22 maja. Zachęcam do zasubskrybowania kanałów audycji - będzie już ukazywała się regularnie, a na YouTube dodatkowo pojawi się zapowiadany vlog (ktoś jeszcze używa tego słowa?) o tematyce piórowo-papierniczej. Nie obiecuję, z jaką częstotliwością będę dodawała nowe odcinki, jednak planuję ruszyć z nim w czerwcu - stąd informację zamieszczam właśnie w czerwcowym Bedekerze.

Gdzie pójść?

Jeśli mieszkacie w Warszawie, to do Królikarni, do Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego. Od maja do 25 października 2026 r. trwa tam wystawa, która zainteresuje szczególnie wielbicieli i wielbicielki bibelotów, wzornictwa artystycznego oraz szerzej - sztuki użytkowej.

Rzeźba na meblościankę to prezentacja zbiorów “rzeźby kameralnej”, czyli ceramicznych figurek, którymi mogło poszczycić się wzornictwo PRL - kto z nas nie podziwiał słynnych “Gibonów” z Ćmielowa? Kto nie zachwycał się kobiecymi postaciami Jędrasiaka? Przyznam szczerze, że mało co we wzornictwie powojennym budzi we mnie tak ogromny podziw, jak prace polskich projektantów porcelany, zarówno te czysto dekoracyjne, jak i użytkowe. Uwielbiam te przedmioty!

W Królikarni wystawione zostały pierwowzory słynnych figurek projektowanych przez “Wielką Czwórkę” (Henryk Jędrasiak, Mieczysław Naruszewicz, Hanna Orthwein i Lubomir Tomaszewski) z Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. Powstałe w połowie lat 50-tych ub. wieku wzory dziś są ikonami polskiego designu i niejednokrotnie pożądanymi obiektami kolekcjonerskimi.

Tutaj znajdziecie informację o dodatkowych wydarzeniach towarzyszących wystawie.

Ogromnie dużo w czerwcu wydarzy się w Poznaniu. To miasto, w którym urodziłam się i wychowałam i owszem, doskonale pamiętam, że czerwiec to miesiąc, w którym Poznań tętni życiem kulturalnym i festiwalowym jak mało które inne miasto!

Już 31 maja zaczyna się 16. edycja Enter Enea Festival, który potrwa do 3 czerwca. To wydarzenie muzyczne, którego dyrektorem artystycznym jest Leszek Możdżer. Festiwal odbywa się nad Jeziorem Strzeszyńskim w Poznaniu, a udział w pierwszym dniu jest bezpłatny. Program obfituje w ciekawe propozycje muzyczne, które z pewnością zaspokoją apetyty tych z Was, którzy mają chęć na obcowanie z muzyką niezależną, offową, przełamującą sztywno wyznaczane ramy. Szczególnie interesujący wydaje mi się program zaplanowany na dni 1 i 3 czerwca!

Drugim wartym uwagi wydarzeniem w Poznaniu jest Ethno Port Festival, który odbędzie się w dniach od 11 do 14 czerwca 2026. To już 19-ta edycja festiwalu, na którym tradycyjnie posłuchamy muzyki z całego świata, potańczymy, a także weźmiemy udział w rozmaitych spotkaniach i warsztatach. To, co zawsze podobało mi się w Ethno Porcie, to łączenie muzyki świata z poszukiwaniami nowych brzmień, prądów intelektualnych i wychodzeniem poza schemat “folkowego skansenu”, jak to często lubią klasyfikować tego rodzaju brzmienia ich krytycy. Ethno Port Festival jest nieco szalony, bardzo kolorowy i żywy - i ogromnie zachęcam do udziału w nim! Na wydarzenia festiwalowe obowiązują bilety, w kasie Centrum Kultury Zamek można zakupić też karnety festiwalowe. Więcej informacji w tej sprawie, jak i cały program tegorocznej edycji Ethno Portu, znajdziecie na stronie wydarzenia.

Last but not least, czerwiec w Poznaniu to oczywiście Malta Festival. W tym roku odbędzie się on w dniach od 21 do 28 czerwca i już koncert otwarcia “Za miłość!” zaplanowany na pierwszy dzień Festiwalu, na godz. 18.00 nad Jeziorem Maltańskim, będzie wydarzeniem z pewnością robiącym wrażenie - bo przybędą na niego grube ryby polskiej (i nie tylko estrady), jak choćby Jakub Józef Orliński, Anna Maria Jopek, czy Grzegorz Turnau. Wygląda eklektycznie - ale i tak ma być, bo Malta Festival zawsze był wydarzeniem interdyscyplinarnym, eklektycznym właśnie, niejednokrotnie wykraczającym poza formułę klasycznego festiwalu teatralnego. Po tych wszystkich latach obserwacji Malta Festivalu z mniejszego lub większego dystansu powiedziałabym, że to nie wydarzenie, ale - przez to, że zawsze odnosi się do aktualnych i przeżywanych przez każdego, każdą z nas problemów - doświadczenie. Przeżycie. Może się na nie w tym roku skusicie?

W Krakowie 13 czerwca 2026 r. odbędzie się Noc Teatrów. Według organizatorów, odbędą się w ramach tego wydarzenia 74 spektakle, w tym 8 w plenerze, a do udziału zgłosiło się 10 teatrów instytucjonalnych i kilkadziesiąt podmiotów nieinstytucjonalnych. Słowem: na bogato. Dodatkowo, moim zdaniem warto, bo w organizację Nocy Teatrów włączają się wspólnie zarówno teatry publiczne jak i niepubliczne, a także różne środowiska bliskie teatrowi, które wychodzą do ludzi i sprawiają, że teatr jako forma spędzania czasu może wydać się bardziej familiarna i zapraszająca. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny, ale na większość spektakli obowiązują wejściówki do odebrania w siedzibach poszczególnych teatrów. Z programem Nocy można zapoznać się na stronie organizatora.

Również w Krakowie, 27 czerwca 2026 r. o 19.00 w Ogrodzie Botanicznym odbędzie się koncert z okazji 70-lecia istnienia słynnej Piwnicy Pod Baranami. Jak wynika z zapowiedzi na stronie zespołu, należy spodziewać się prawdziwego Piwnicznego show - podróży przez najsłynniejsze i najbardziej lubiane utwory Koniecznego, Preisnera, Turnaua i innych, tradycyjnego tribute dla Piotra Skrzyneckiego, a także mnóstwa szczególnie stylizowanego, krakowskiego liryzmu. Poszłabym, zdecydowanie!

Co przeczytać?

Doskonale wiecie, że wśród współczesnych filozofów cenię sobie myśl Byung-Chul Hana. Krytyka Polityczna wydała właśnie jego kolejny esej - Bez szacunku. Kryzys społeczny.

Han jest doskonałym diagnostą. Przeczytałam wszystkie jego prace, które do tej pory zostały wydane w języku polskim i nie ukrywam, że jego przenikliwość w zdolności rzutowania zjawisk dotyczących sfery cyfrowej na psychologię społeczną, a co za tym idzie - na to, jakie decyzje polityczne podejmujemy, jak kształtujemy swoje postawy względem siebie nawzajem w społeczeństwie - niekiedy mnie zaskakuje.

Oczywiście, Han nie jest bez skazy - zdarzało mi się polemizować z niektórymi jego tezami, szczególnie tam, gdzie chodzi o zachowania współczesnego człowieka warunkowane klimatem politycznym i kulturowym, z którym mamy dziś do czynienia. Han stara się wykraczać poza tego rodzaju ramy uważając je za coś efemerycznego (z czym nie mogę się zgodzić, wszyscy wiemy już, że przemiany dokonywane przez populistów obecnych w mainstreamie globalnej polityki ponad dekadę wywołały trwałe zmiany w społeczeństwach). Nie zmienia to faktu, że jego myśl jest ciekawa - kładzie właściwy nacisk na to, jak kształtuje nas neoliberalizm w połączeniu z możliwościami, które dały mu nowe technologie. Zachęcam!

Polecam też sięgnąć po Empire of Things Franka Trentmanna. Nie sprawdzałam, przyznaję się bez bicia, czy książka ta wyszła w języku polskim. Kupiłam ją niedawno w lokalnej księgarni w Pradze i przyznam szczerze, całkowicie zaspokoiła ona (na razie) moją chęć zapoznania się z lekturą, która mapowałaby to, jakie nawiązujemy relacje z przedmiotami i jak nas one definiują.

Relacje te są zdecydowanie dłuższe, niż konsumeryzm XX i XXI wieku, a wiele internetowych narracji sugerujących, że kiedyś ludzie nie byli tak materialistycznie nastawieni do życia, jak są teraz, po prostu powiela romantyczne stereotypy na temat przeszłości. Rzeczy, które posiadamy, kształtowały nie tylko nas jako jednostki, ale też wpływały na politykę, gospodarkę i relacje społeczne - i to co najmniej od 600 lat.

Trentmann obala w swojej monografii mit, że konsumpcjonizm narodził się po rewolucji przemysłowej w Anglii. Konsumentami byli już mieszkańcy renesansowych Włoch, Chin czasów dynastii Ming oraz Niderlandczycy XVII wieku. Wszędzie tam posiadane dobra definiowały status społeczny.

W książce można też przeczytać, jakie zmiany społeczne wywołało pojawienie się egzotycznych dóbr luksusowych na europejskich rynkach, a także jak wyglądała na przestrzeni wieków rola państwa i polityki (również w systemach totalitarnych!) w kształtowaniu popytu (do dziś widać jasno, szczególnie, gdy słuchamy o stanie polskiej gospodarki, że według rządzących konsumpcja bywa traktowana jak obowiązek obywatelski).

To arcyciekawa, potężna, wymagająca namysłu i cierpliwości, wielopłaszczyznowa i naprawdę fantastycznie napisana praca. Sięgnijcie po nią, jestem przekonana, że jest jedyna w swoim rodzaju, gdy mowa o tym poziomie przystępności i lekkości odbioru!

Czego posłuchać?

W tym wydaniu Bedekera nie polecę Wam muzyki na żywo, bo zajęła ona sporą część sekcji z wydarzeniami, na które warto pójść w czerwcu. Powiedzieć jednak, że wiosna szybko przemieniła się w lato nic nie robiąc sobie z kalendarza, to nic nie powiedzieć - temperatury za oknem w ostatnim tygodniu przekroczyły 30 stopni, a to znak, że przyszła u mnie pora długich, jasnych wieczorów z muzyką, która otwiera horyzonty.

Stephan Micus to artysta, do którego zawsze wracam w początku lata.

Jego muzyczna podróż przez świat trwa już wiele dekad i muszę przyznać, że jego albumy z lat 70-tych i 80-tych ub. wieku są dla mnie równie interesujące jak te, które nagrywa obecnie. Mam wrażenie, że jako kompozytor i muzyk, multiinstrumentalista, Micus nigdy nie przestał się rozwijać. Wprost przeciwnie; łącząc instrumenty z różnych kultur, nierzadko śpiewając w wymyślonych przez siebie dialektach, eksploruje nowe obszary, korzystając też z tradycji, które dobrze znamy - jak choćby muzyczne dziedzictwo świętej góry Athos.

Ogromnie polecam Wam jego twórczość - dla mnie to jeden z tych muzycznych obszarów, do których powracam za każdym razem odkrywając coś nowego, coś, czego wcześniej nie wychwyciłam, nie dosłyszałam, co mnie zaskakuje i fascynuje. Nie ukrywam też, przy muzyce Micusa odpoczywam, regeneruję się umysłowo, zyskuję przestrzeń, której na co dzień tak brakuje w świecie zdominowanym przez tumult i gwar.

Co obejrzeć?

Nowego Pawła Pawlikowskiego i film Ojczyzna, który na ekrany kin w Polsce wejdzie 19 czerwca 2026 r. To polsko-niemiecko-francusko-włoska koprodukcja, czarno-biała, biograficzna, której temat jest trudny - jak całe kino tego reżysera.

Ojczyzna bowiem to biograficzna opowieść o niemieckim pisarzu Thomasie Mannie, który wraz ze swoją córką Eriką wybiera się w podróż po powojennych Niemczech. Podczas swojej peregrynacji w 1949 roku, wspólnie zobaczą Niemcy o dwóch twarzach - Niemcy kontrolowane przez USA, jak i te, nad którymi swój “parasol” rozciągnął Związek Sowiecki.

Ciekawą anegdotką towarzyszącą powstawaniu tego filmu jest to, jak wiele czasu i siły Pawlikowski musiał włożyć w znalezienie warunków wizualnych pozwalających nakręcić ten film. Okazało się, że współczesne Niemcy nie przypominają już tych z 1949 roku i w związku z tym, zdjęcia do filmu realizowano w Polsce - np. w Legnicy, Wałbrzychu, Bielsku-Białej czy w Cieszynie, jak i w moich ulubionych rejonach - na Ziemi Kłodzkiej.

Ogromnie fascynuje mnie proza Manna. Cenię też Pawlikowskiego, którego uważam za malarza emocji w filmie czarno-białym - takim, jaki do mnie przemawia najmocniej. W Ojczyźnie nie poszukuję rozliczeń, moralizatorstwa, tylko właśnie malarskiej opowieści i sądzę, że film ten może nią być i dla Was.

Na dzisiaj - w drugim wydaniu Bedekera - to wszystko.

Zapraszam na wydanie lipcowe, dziękując za każdą wiadomość, która do mnie przyszła po pierwszym, majowym tekście, a także za Wasz czas i wsparcie - jeśli uważacie, że kultura jest dziś potrzebna i warto ją pielęgnować, sięgnijcie po płatną subskrypcję, o której możecie przeczytać w liście otrzymanym po zapisie na wersję otwartą - możecie po nią sięgnąć przyciskiem poniżej:

Subscribe now

Gosia Fraser

Okruchy Kultury

Zapraszam Was dzisiaj na wspólny spacer szlakiem, na który będę wracać tak długo, jak to tylko możliwe.

Szlakiem, który pobudza wyobraźnię i przenosi w czasie do innej rzeczywistości - niewielki mamy dziś do niej dostęp, nie ostał się nikt, kto byłby w stanie opowiedzieć nam, jak naprawdę wyglądała.

Ile odkryjemy podczas własnych wędrówek, tyle z nami zostanie - a Rothflössel nie zniknie do końca tak długo, jak będziemy o nim pamiętać.

Read more

Piszę go - nie ukrywam - z duszą na ramieniu. Ogromnie przeżywam, jak licznie się na niego zapisaliście i zapisałyście, a także, jak wiele osób zdecydowało się zaufać mi wykupując płatną subskrypcję, choć jeszcze przecież nie powstały żadne treści, które w jej ramach zapowiedziałam. Pozwólcie, że zacznę od wyrażenia wielkiej wdzięczności za to - bo nie spodziewałam się aż tak pozytywnego odbioru tej inicjatywy, ani tak wielkiego wsparcia od Was.

Jestem Wam winna wyjaśnienie - skąd nagle Okruchowy newsletter, skąd pomysły na nowe formaty, niebawem - powrót Programu Nocnego (ostatecznie udowodniłam sobie, że wolę nie nagrywać, niż traktować to, na czym mi najbardziej zależy jako kolejny punkt do odhaczenia na liście obowiązków), a także inne aktywności? Jak wiecie dobrze, bo większość z Was zna mnie nie od dziś, choć głównie z mojej działalności zawodowej skoncentrowanej przez ostatnie 15 lat wokół zagadnień nowych technologii i ich wpływu na społeczeństwo - lubię lapidarną, krótką formę. Krótko zatem wyjaśnię: dlatego, że wiem, iż to obecnie bardzo potrzebne.

Rozwijając - uważam, że dziś, osaczeni przez narrację o nieuchronności zastąpienia nas przez sztuczną inteligencję, której towarzyszy triumf troglodytów mających za nic humanistykę, potrzebujemy czegoś więcej, niż ciągłe rozmowy o tym, co z naszym światem robi Dolina Krzemowa. Większość z nas doskonale to wie, ale zapędzeni w kozi róg tracimy sprawczość i wiarę, że można inaczej.

Okruchy Kultury to miejsce, o którym niejednokrotnie czytałam od Was, że jest wytchnieniem i odpoczynkiem od nieustannej gonitwy za newsem, kontrowersją i skrajnymi emocjami. Postanowiłam, że w tym roku spełnię swoje marzenie i zacznę traktować publicystykę kulturalną, pisanie i mówienie o podróżach, filozofii, książkach, muzyce, sztuce, jako mój życiowy numer jeden. Po tych piętnastu latach - już czas, bo jeśli mogę zrobić cokolwiek dobrego w swojej pracy - to właśnie pokazywać, że dla cyfrowego szaleństwa, dehumanizującego nas każdego dnia po trochu, istnieje alternatywa. Taka, za którą nie trzeba płacić miliona monet. Taka, która jest na wyciągnięcie ręki każdego i każdej z nas.

Założyłam tego bloga w 2012 roku i wówczas miał dla mnie być małą rekompensatą psychiczną po tym, jak nie zostałam na uczelni i musiałam wybrać pracę związaną ze sferą cyfrową. O tym, aby w tamtych latach zarabiać na pisaniu o kulturze też nie było w moim przypadku mowy - bo nie ukrywajmy, z recenzji książek i płyt w Lampie żyć się nie dało. Okruchy Kultury były więc dla mnie czymś w rodzaju radostki, którą mogłam sprawić samej sobie, przy okazji widząc, jak niektóre moje teksty są wykorzystywane przez uczniów jako pomoce naukowe w tematach związanych z grecką filozofią, lub sztuką starożytną.

Z biegiem czasu na blogu zaczęły się pojawiać moje osobiste zapiski, swego rodzaju oniryczny dziennik w formie cyfrowej, mini-reportaże z czasu, kiedy mieszkałam w Wielkiej Brytanii, a także rozmaite inne treści, które łączy jedno - są całkowicie dalekie i niepodległe wobec sfery cyfrowej.

Nigdy nie sądziłam, że w 2026 roku Okruchy nie tyle będą dalej istnieć, co będą miały wokół siebie tak liczną, tak wspaniałą, empatyczną i otwartą na wiele tematów społeczność. Dziękuję Wam za to. Mam nadzieję, że ten newsletter, jak i powrót do blogowania, do nagrywania Programu Nocnego - będzie kolejnym wspólnym etapem podróży.

Czym jest Bedeker?

W założeniu, Bedeker to format bezpłatny newslettera. Zaplanowałam go raz w miesiącu - na początku, tak, aby zaproponować Wam każdorazowo ciekawe moim zdaniem wydarzenia kulturalne - muzyczne, teatralne, kinowe lub muzealne z wyprzedzeniem odpowiednim, pozwalającym na zakup biletów, a także wpisanie sobie ich w kalendarz.

Oprócz wydarzeń, w Bedekerze znajdzie się zawsze coś o wartych przeczytania książkach. Niekiedy będą to pozycje dopiero zapowiadane, czekające na swoją wydawniczą premierę. Innym razem - książki od lat już obecne na rynku, które w mojej opinii po prostu warto wziąć do ręki i poświęcić im chwilę.

Znajdzie się też słowo dla muzyki; w tym przypadku, nie będziemy ograniczać się do jednego muzycznego kierunku lub gatunku, choć istnieje spore prawdopodobieństwo, że dużą częścią moich rekomendacji będą muzyka dawna i muzyka nawiązująca do tradycji folkowych.

Bedeker z pewnością będzie ewoluował - przede wszystkim z myślą o tym, aby Wam służył, dlatego proszę, przysyłajcie sugestie i wskazówki co do jego konstrukcji i tego, jak sobie życzycie, aby wyglądał. Uniwersalną prawdą przy takich formatach jest, że wydanie nr 50 różni się od wydania nr 1 niekiedy o 180 stopni - to naturalna kolej rzeczy.

Tak będzie i tym razem - bo aby nie zadręczyć Was czytaniem, a zarazem wykorzystać tę okazję na nawiązanie z Wami nieco bliższej i bardziej przyjaznej relacji, pozwoliłam sobie napisać kilka akapitów z bardzo osobistej perspektywy. Dzisiejsze wydanie zatem będzie bardzo minimalistyczne - w kolejnym, na czerwiec, będzie już znacznie więcej rekomendacji w każdej dziedzinie. Wahałam się, czy w pierwszym liście w ogóle umieszczać tę sekcję - ale uznałam że jednak warto i chciałabym, abyście mogli zobaczyć, jak to będzie rysowało się w przyszłości (potraktujcie proszę dzisiejsze polecenia jako “wersję demo” :)). Zatem, do rzeczy!

Gdzie pójść?

Zdecydowanie na Noc Muzeów. W tym roku w Polsce “główna” Noc Muzeów zaplanowana jest na sobotę, 16 maja. Niektóre placówki muzealne mogą proponować własną datę, ale zazwyczaj to w wyznaczonym wcześniej terminie planuje się najwięcej imprez, a do muzeów i galerii, które zazwyczaj dostępne są za opłatą, można wejść za darmo.

Jeśli Noc Muzeów kojarzy Wam się głównie z tłumami, to słusznie - to wydarzenie, które każdego roku przyciąga coraz to nowych zwiedzających. Jednak, nie bez powodu - tej nocy możemy obejrzeć w wybranych placówkach nie tylko stale dostępną ekspozycję, ale też zapoznać się z atrakcjami przygotowanymi specjalnie z okazji Nocy Muzeów, a nierzadko wziąć udział w warsztatach, czy innych aktywnościach (mogą one wymagać wcześniejszej rejestracji online - dlatego warto sprawdzić, co nas interesuje i ewentualnie skorzystać z drogowskazów organizatorów, aby skorzystać z wydarzenia tak, jak chcemy).

Przy okazji - nie ma jednego, uniwersalnego klucza do tego co jest, a co nie jest otwarte w Noc Muzeów. Zauważyłam, że zwiedzanie oferuje nawet moja Alma Mater, czyli Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu. Warto zatem poczytać i zerknąć, bo może okazać się, że to noc, w którą da się odwiedzić zakamarki na co dzień niedostępne dla głodnych wrażeń.

Co przeczytać?

Przede wszystkim - nową książkę znakomitej dziennikarki Jagody Grondeckiej o Afganistanie, której premiera zaplanowana jest na 20 maja. Emirat to my. Jak talibowie odbijali Afganistan to reportaż, który Jagoda Grondecka pisała w 2021 r. po wycofaniu się Amerykanów z Afganistanu, gdy talibowie zaczęli przejmować w tym kraju ponownie władzę. Myślę - śledząc uważnie to, w jaki sposób Jagoda uprawia zawód reporterki - że będzie to ogromnie ciekawa książka, w której nie zabraknie niuansów, zbliżenia na perspektywę społeczną, kobiecą, a także rzetelnego opisu tego, w jaki sposób Zachód przyczynił się do tego, co się w Afganistanie wydarzyło tak kilka lat temu, jak i dużo wcześniej - bo przecież historia tego konkretnego konfliktu, zapoczątkowanego przez inwazję USA i sojuszników, sięga 2001 roku.

Sama Jagoda pisze o swojej pracy tak: w tej książce starałam się przyjrzeć Afganistanowi po Ameryce – i temu, jak jego gospodarze, sami Afgańczycy, choć podzieleni, podejmują kolejne próby niełatwej kohabitacji, już bez nadzoru obcych mocarstw. A także jak rozliczają ostatnie dwadzieścia lat.

Książka wychodzi nakładem Wydawnictwa Czarne.

Zupełnie z innego bieguna, serdecznie polecam The Secret History Donny Tartt. To książka wydana w 1992 roku, monumentalna, wciągająca od pierwszych stron. Nie ukrywam, jestem wielbicielką narracji, które są szczegółowe, wielowątkowe, oplatające czytelnika od pierwszych stron jak bluszcz, który z jednej strony nie daje przestrzeni, a z drugiej - jest tak piękny, że aż nie chcemy się od niego uwalniać.

Tartt jest detalistką. Czytając tę książkę dosłownie czuję fizycznie zapach i temperaturę powietrza, widzę kolory, przenoszę się w magiczny sposób do miejsc, które opisuje, z perspektywy bezcielesnego, dyskretnego obserwatora. Nic dziwnego - The Secret History powstawała przez dekadę. To zupełnie inna proza niż ta, która wyjeżdża dziś z taśmociągu napędzanego zapotrzebowaniem mediów społecznościowych i słupków w Excelu (wybaczcie, nie da się pisać dobrych powieści w tempie publikacji raz na pół roku, ani raz na rok). To proza miejscami ciężka, mroczna, wymagająca emocjonalnie i intelektualnie - ale taka, jaka smakuje najlepiej w długie, wiosenne wieczory tuż przed nadejściem lata. Ogromnie mi ta książka smakuje.

Ja swój egzemplarz pozyskałam z Knihobudki (bookcrossingu) w jednym z praskich centrów handlowych. Wierzę głęboko, że warto przeczytać tę książkę w oryginale, po angielsku, aby w pełni cieszyć się jej literackimi walorami - ale w Polsce wyszło tłumaczenie nakładem imprintu Wydawnictwa Znak - Znak Literanova.

Czego posłuchać?

Festiwalu Maj z Muzyką Dawną, zdecydowanie! 35. edycja Festiwalu dzieje się na Dolnym Śląsku i jest okazją do tego, aby liznąć światów tak różnych, jak muzyka Bacha i polifonia gruzińska. Wydarzenia festiwalowe zaplanowano na czas od 19 do 31 maja, z czego dni od 19 do 24 maja to Wrocław, a 30 i 31 maja - to Strzelin i Żórawina, czyli miejscowości, do których spokojnie da się dojechać Kolejami Dolnośląskimi.

Gdy o muzyce mowa, to rozpoczęła się również sprzedaż karnetów na Bach Festiwal w Świdnicy - chyba najbardziej znany spośród letnich festiwali muzycznych, na który zresztą od lat jeżdżę i który jest dla mnie swego rodzaju wakacyjnym rytuałem.

O samym Bach Festiwalu będę jeszcze pisać bliżej jego terminu - zachęcam jednak do rezerwacji czasu na wybrane wydarzenia pomiędzy 18 lipca a 2 sierpnia, bo program festiwalowy w tym roku zapowiada się naprawdę ciekawie.

Co obejrzeć?

Niepostrzeżenie, do polskich kin 22 maja wejdzie ciekawy film wyprodukowany w Chinach, na Tajwanie i w Hongkongu w 1991 roku, do tej pory nad Wisłą prezentowany jedynie w ramach efemerycznych inicjatyw.

Zawieście czerwone latarnie to kino, które jak sądzę, będzie dla wielu osób trudne psychologicznie, ale myślę, że warto się z nim zmierzyć. Cenię kino z tamtego regionu - bo nikt tak wnikliwie nie opowiada o totalitaryzmie, jak ludzie, którzy go doświadczają.

Totalitaryzm zobaczymy tu przez pryzmat historii kobiety, która musi zmierzyć się z wyzwaniami życia jako kolejna żona swego męża. Brak innej perspektywy życiowej, brak możliwości ucieczki w alternatywę łamią osobowość głównej bohaterki Songlian, która do domu swojego bogatego małżonka trafia mając - na nasze standardy - zaledwie 19 lat i od tej pory musi nauczyć się żyć w świecie, w którym równość, uczciwość i miłość nie stanowią żadnej wartości.

Na dzisiaj - w pierwszym wydaniu Bedekera i w pierwszym liście, który do Was trafia - to wszystko.

Dziękuję serdecznie za każdą wiadomość zwrotną, za lekturę, za Wasze wsparcie - i już teraz zapraszam na kolejny Bedeker w początku czerwca!

PS jeśli Bedeker Was zaciekawił i rozważacie płatną subskrypcję, o której możecie przeczytać w liście otrzymanym po zapisie na wersję otwartą - możecie po nią sięgnąć przyciskiem poniżej:

Subscribe now

Gosia Fraser

Okruchy Kultury